|
MAKEDONYA CUMHURIYETI CUMHURBASKANI
ÇERÇEVE ANLASMASI
13. 08. 2001
Asagidaki metinde yer alan maddeler, Makedonya'da demokrasinin gelecegini
teminat altina alacak bir uyum çerçevesi oldugu gibi, Makedonya
Cumhuriyeti ile Avrupa-Atlantik Toplulugu arasinda daha siki ve
uyumlu iliskilerin gelisimini saglayacak. Bu Çerçeve Anlasmasi,
Makedonya'nin tüm vatandaslarinin etnik varligini saygilayarak sivil
toplumun barisçil ve uyumlu gelismesini saglayacak.
Temel Prensipler
1.1. Siyasi hedeflere ulasmak amaciyla siddetin araç olarak kullanilmasi
kesinlikle ve sartsiz reddedilmektedir. Makedonya'nin istikrari
ve demokratik gelecegini sadece barisçi siyasi çözümler garanti
edebilir.
1.2. Makedonya'nin egemenligi ve toprak bütünlügü, devletin üniter
karakteri dokunulmazdir ve muhafaza edilmesi sarttir. Etnik sorunlari
için bölgesel çözüm olamaz.
1.3. Makedonya toplumunun multi etnik karakterinin korunmasi sarttir
ve toplumsal yasama yansimasi temin edilmelidir.
1.4. Çagdas demokratik bir devlet, kendi dogal kalkinma ve olgunlasma
asamalarinda, Anayasasinin, en yüksek uluslararasi standarlari uyarinca,
tüm vatandaslarinin ihtiyaçlarini yerine getirebilmesi yönünde tüm
çabalari esirgememelidir.
1.5 Mahalli (yerel) idarenin gelismesi, vatandaslari demokratik
yasama katilmasini tesvik etmek açisindan ve toplumlarin varliginin
saygilanmasinin gelistirilmesi açisindan olaganüstü önemdendir.
2. Düsmanliklara son
2.1. Taraflar 5 Temmuz 2001 tarihli girisim ve çabalarin önemini
belirtiyorlar. Düsmanliklara son verilecek, silahli etnik Arnavut
guruplar gönüllü silahsizlanacak, silahli guruplar gönüllü ve tamamen
dagitilacaktir. Taraflar, NATO'nun bu kapsamda yardimci olmasi yönünde
kararinin onayi için genel, sartsiz ve sinirsiz ateskesin temin
edilmesi gerekçesini, ülkede varolan sorunlara siyasi çözümün bulunmasini,
silahli gruplarin gönüllü olarak silahsizlanmasi dogrultusunda kararli
egilimleri ve NATO gücünün faal olacagi alanlarin sart ve sinirlamalarin
tüm taraflarca anaylanmasini kabul etmektedirler.
3. Merkezsizlestirilen idarenin gelisimi
3.1. Mahalli (yerel) yönetime iliskin yeniden gözden geçirilmis
bir kanun onaylanarak, seçilen mahalli (yerel) temsilcilerin yetkisi
artacak, mahalli (yerel) yönetime ait Anayasa (A eki uyarinca degismeler
gibi) ve Avrupa Birligi buyrultusu geregince olan mesuliyetleri
bir hayli artacaktir. Artan yetkiler her seyden evvel kamu hizmetleri,
bayindirlik ve kirsal planlama, yasam ortaminin korunmasi, yerel
ekonomik gelisme, kültür, yerel finansman, egitim, sosyal ve saglik
esirgeme alaninda olacaktir. Mahalli (yerel) idarenin kendi görevini
ve yetkilerini gereken sekilde gerçeklestirmesi amaciyla Mahalli
idarenin finansmanini düzenleyecek Kanun onanacak.
3.2. 2001 yilinin sonuna kadar uluslararasi denetim altinda uygulanacak
sayimin tamamlanmasindan bir yil çinde, belediye sinirlari revizyondan
geçecektir. Revizyon islemi uluslararasi gözlemcilerin katilimiyla
yerel ve milli idare tarafindan yapilacaktir.
3.3. Polisin yerel ahalinin ihtiyaç ve çikarlari açisindan bilinçli
olmasini temin etmek maksadiyla, polis yerel sefleri, Içisleri Bakanligi
tarafindan önerilecek listelerden belediye konseyleri tarafindan
seçilecektir ve aynilari Belediye Konseyleriyle devamli irtibatta
olacaklardir. Içisleri Bakanligi, Kanun hükümleri uyarinca, polis
yerel seflerini azletme hakkina sahip olacaktir.
4. Ayirim yapilmayacak, esit hakli katilim saglanacak
4.1. Kanun karsisinda herkesin esit muamele görmesi ve ayirim yapmamak
prensibi bütünlükte saygilanacaktir. Bu prensip özellikle idari
organlari ve kamu sirketlerinde isbulma sektöründe ve is faaliyetlerinin
gelismesini saglayacak kamu finansman imkanlarinda uygulanacaktir.
4.2. Idari organlarinda isbulmayi düzenleyen kanunlarda, toplumlarin
tüm merkezi ve yerel organlarda, tüm düzeylerde isbulma bakimindan
ve ayni zamanda kamu idarenin dayandigi yetki ve entegrite kurallara
saygi gösterilerek esit haklara sahip olmalari temin edilecektir.
Yönetim, idari organlarinin bünyesinde mevcut dengesizligin düzeltilmesi,
özellikle yeterince temsil edilmeyen toplumlarin isbulmasi bakimindan
somut etkinlikler gerçeklestirecektir. Özellikle polis hizmetlerinin,
Makedonya nufusu oraninda bünyesinde de ayni sekilde yansitilmasi
için özel çaba harcanacaktir (C ekinde düzenlendigi gibi).
4.3. Anayasa Mahkemesine, yargiçlarin üçte biri, Makedonya'da çogunluklu
ulus olmayan topluluga ait olduklarini iddia eden milletvekillerinin
çogunlugunu içerecek, milletvekilleri toplam sayisinin çogunluguyla,
Meclis tarafindan seçilecektir. Bu islem Mahkeme Heyetinin üç üyesi
ve Ombudsmanin (halkin avukatinin) seçiminde de geçerli olacaktir.
5. Meclis özel islemleri (prosedürleri)
5.1. Merkezi düzeyde, Anayasa degistirgeleri ve Mahalli (Yerel)
yönetim kanunu, toplam oy sayisinin üçte ikisi temin edilmedigi
halde, kabul edilemeyecektir. Bu çerçevede, Makedonya'da çogunluk
olan ulusa ait olmadiklarini iddia eden milletvekillerinin de oy
çogunlugu temin edilmeye mecburdur.
5.2. Kültür, dillerin kullanimi, egitim, kimlik belgeleri, simgelerin
kullanimi, yerel finansman kanunu, yerel seçimler kanunu, Üsküp
kenti ve belediye sinirlarini düzenleyen kanunlarin çikarilmasi
için, oy çogunlugunun temin edilmesi mecburdur. Bu çerçevede, Makedonya'da
çogunluk olan ulusa ait olmadiklarini iddia eden milletvekillerinin
de oy çogunlugu saglanmalidir.
6. Egitim ve Dillerin Kullanimi
6.1. Sekizyillik temel ve orta (lise) ögretiminde dersler ögrencilerin
anadilinde düzenlenecek, ayni zamanda ülkenin tümünde akademi (egitim)
programlarina ait esit standartlar uygulanacaktir.
6.2. Özel anlasmalara dayanarak, Makedonya nufusunun en azindan
yüzde 20'sinin konusuldugu dillerde görülecek yüksek egitimin devlet
tarafindan finanse edilmesi temin edilecektir.
6.3 Makedonya'da çogunlukta olmayan toplumlarin mensubu ögrencilerin
devlet üniversitesine kayit yaptirmasi sirasinda pozitif ayirim
prensibi uygulanacaktir. Kayitlarda, ülke nufus oranini gerçekçi
yansitmasi asamasina ulasilana kadar, bu prensip uygulanacaktir.
6.4. Makedonya Cumhuriyetinde ve onun uluslararasi iliskilerinde
Makedonca dili resmi dildir.
6.5. Ahalinin en azindan yüzde yirmisinin konustugu her hangi baska
bir dil, burada açiklandigi gibi ayni öyle resmi dil statüsüne sahiptir.
Makedonya Cumhuriyeti organlarinda, Makedonca'dan farkli her hangi
baska bir resmi dil, kanun uyarinca kullanilabilir (devamda B ekinde
açiklanan sekilde). Ahalinin en azindan yüzde 20'si Makedonca'dan
farkli resmi dil konusuldugu yerel yönetim biriminde yasayan her
hangi bir kisi, merkezi idarenin o belediyeyle ilgilenen yerel ofisiyle
iletisimde her hangi bir resmi dili konusabilir. Yerel ofis konusulan
dilde ve ek olarak Makedonca dilinde karsilik verecektir. Her hangi
bir kisi, merkezi idarenin bas ofisiyle iletisimde, her hangi bir
resmi dilde konusabilir. Bas ofis konusulan dilde ve ek olarak Makedonca
dilinde karsilik verecektir.
6.6. Mahalli (Yerel) yönetime gelince, belirli bir toplumun belediye
nufusunun en azindan yüzde 20'sini olusturdugu belediyelerde, sözkonusu
toplumun dili resmi dil olarak ve ek olarak Makedonca dili kullanilacaktir.
Belediyedeki ahalinin yüzde 20'sinden daha azinin konustugu dillere
gelince, yerel yönetim demokratik islemle, bu dillerin aleni organlardaki
kullanimini kararlastiracaklardir.
6.7. Mahkemelerde her hangi bir düzeyde açilacak cezai ve hukuki
dava islemlerinde, her asamada davali birinin ya da her hangi bir
tarafin, devletin hesabina olacak, kendi dilinde tercüme istemeye
ve Avrupa Konseyinin düzenledigi Belgeler uyarinca tüm belgeleri
istemeye hakki olacaktir.
6.8. Makedonca'dan farkli resmi dil konusan vatandaslarin tüm kimlik
belgeleri, hüviyet cüzdanlari, kanun hükümleri uyarinca ayni öyle
vatandasin konustugu dilde ve ek olarak Makedonca dilinde olacaktir.
7. Kimligin Ifade Edilmesi
7.1. Makedonya Cumhuriyeti simgeleri yaninda durabilecek diger simgeler
açisindan, yerel yönetim idaresi, uluslararasi kural ve uygulamalari
saygilayarak, yerel idare binasinin ön tarafinda, belediyede çogunlugu
olusturan toplumun kimligini belirten (dile getiren) simgeleri takma
hakkina sahip olacaklardir
8. Uygulama
8.1. A ekinde yer alan Anayasa degistirgeleri derhal Meclise sunulacaktir.
Taraflar, bu degistirgelerin Çerçeve Anlasmasinin imzalandigi günden
itibaren, 45 gün zarfinda onaylanmasini temin etmek için gerekli
tüm islemleri yapacaklardir.
8.2. B ekinde yer alan degistirgelerin onaylanmasi, orada (B ekinde)
mevcut (belirlenen) dinamige uygun olarak yapilacaktir.
8.3. Taraflar, uluslararasi camiaya hitaben bir donatör konferansinin
bir an evvel düzenlenmesi davetinde bulunuyor. Bu konferansta öncelikle
mikro-finansman yardimi; mahalli idarenin güçlenmesi tedbirleri
dahil olmak üzere, bu Çerçeve Anlasmasinin uygulanmasi ihtiyaçlari
yönünde, tedbirlerin finansmanina destegi; ve savas etkisinde olan
bölgelerin kalkinmasi ve gelismesi konularina agirlik verilmelidir.
9. Ekler
Asagidaki Ekler Çerçeve Anlasmasinin ayrilmaz bölümüdür:
A. Anayasa Degistirgeleri
B. Yasamacilikta Degismeler
C. Uygulama ve Karsilikli Güveni Saglama Tedbirleri
10. Son Hükümler
10.1. Is bu Anlasma imza tarihinden itibaren yürürlüge girecek.
10.2. Is bu Anlasmanin Ingilizce dilindeki versiyonu yegane otantik
versiyondur.
10.3. Anlasma Cumhurbaskani Boris Traykovskinin himayesinde yapildi.
Üsküp, Makedonya'da 13. Agustos 2001 tarihinde Ingilizce dilinde
imzalandi.
A eki
ANAYASA DEGISTIRGELERI
Baslangiç bölümü
Anayasanin simdiki baslangiç bölümü, asagida verildigi gibi, ferdi
hak ve sivil toplum konsepsiyonuna dayanan bir dille degistirilmeli:
Makedonya Cumhuriyeti vatandaslari, vatanin bugünü ve gelecegine
ait sorumlulugu üstlenerek, atalarimizin egemen ve bagimsiz Makedon
devletinin kurulmasina iliskin mücadelede verilen kurbanlar ve harcanan
çabalari bakiminda bilinçli ve sukranli, Makedonya'da zengin kültürel
miras ve ortak yasamin tüm degerli seylerinin korunmasi ve gelistirilmesi
bakiminda gelecek nesillerin karsisinda duyulan sorumlulukla, Kursova
Cumhuriyeti gelenekleri, ASNOM kararlari ve 8 eylül 1991 halk oylamasi
kararlariyla uyumlu olarak, ortak vatanimiz olan Makedonya Cumhuriyeti
karsisinda olan hak ve görevlerimiz bakimindan esit olarak, Makedonya
Cumhuriyetini bagimsiz ve egemen devlet olarak kurmaya kararlastirdilar.
Hür ve demokratik seçimlerde seçilen Makedonya Cumhuriyeti Meclisindeki
milletvekilleri vasitasiyla hukugun üstünlügünün temin edilmesi,
insan haklari ve özgürlüklerinin garanti edilmesi, baris, tolerans,
sosyal adalet, ekonomik refah, ilerlemenin temin edilmesini kararlastirdilar...
Madde 7
(1) Makedonya Cumhuriyeti'nde ve onun uluslararasi camia ile iliskilerinde
Makedonca dili ve Kiril alfabesi resmi dildir.
(2) Ahalinin en azindan yüzde 20'sinin konustugu her hangi baska
bir dil ve alfabesi de resmi dildir.
(3) Makedonca'dan farkli resmi dil konusan vatandaslarin kimlik
belgeleri, ayni öyle, kendi dilinde ve ek olarak kanuna uygun sekilde,
Makedonca olacaktir.
(4) Ahaliden en azindan yüzde 20'sinin Makedonca'dan farkli resmi
dil konusuldugu yerel yönetim biriminde yasayan her hangi bir kisi,
merkezi idarenin o belediyeden sorumlu yerel ofisiyle iletisimde
her hangi bir resmi dili kullanabilir. Yerel ofis konusulan dilde
ve ek olarak Makedonca dilinde karsilik vercektir. Her hangi bir
kisi, merkezi idarenin bas ofisiyle iletisimde, her hangi bir resmi
dilde konusabilir. Bas ofis konusulan dilde ve ek olarak Makedonca
dilinde karsilik verecektir.
(5) Makedonya Cumhuriyeti organlarinda, Makedonca'dan farkli her
hangi bir resmi dil, kanun hükümleri uyarinca kullanilabilir.
(6) Mahalli (yerel) yönetim birimlerinde, belirli toplulugun belediye
nufusunun en azindan yüzde 20'sini olusturdugu belediyelerde, sözkonusu
toplulugun dili ve alfabesi resmi dil olarak kullanilacaktir ve
ek olarak Makedonca dili ve kiril alfabesi kullanilacaktir. Belediyedeki
ahalinin yüzde 20'sinden daha azinin konustulgu dillere gelince,
yerel yönetim demokratik islemle, bu dillerin aleni organlardaki
kullanimini kararlastiracaklardir.
Madde 8
(1) Makedonya Cumhuriyeti Anayasa düzeninin temel degerleri sunlardir:
- Uluslararasi hukukta taninan ve Anayasa ile saptanan insanin ve
vatandaslarin temel özgürlük ve haklari
- Tüm topluluklara mensup insanlarin kamu organlarinin her düzeyinde
ve kamu yasamin diger alanlarinda esit hakli yer almasi.
Madde 19
(1) Din özgürlügü garanti altina alinacaktir.
(2) Ferdi yada digerleriyle birlikte dini ibadetlerin özgür ve açik
sekilde yapilmasi garanti altina alinacaktir.
(3) Makedon ortodoks kilisesi, Makedonya Islam Dini Birligi, Katolik
kilisesi ve dini guruplar ve topluluklar, devletten ayridir ve kanun
karsisinda esittirler.
(4) Makedon ortodoks kilisesi, Makedonya Islam Dini Birligi, Katolik
kilisesi ve dini guruplar ve topluluklar, kanun hükümlerince öngörülen
islemlerle dini okullar ve sosyal yardimlasma kurumlar açmakta özgürdür.
Madde 48
(1) Topluluklar mensuplari kendi toplumlarinin kimlik ve özelliklerini
hür olarak ifade etmek ve gelistirmek, bir de toplumlarinin simgelerini
kullanma hakkina sahiplerdir.
(2) Makedonya Cumhuriyeti, Makedonyada yasayan tüm toplumlarin etnik,
kültürel, dil ve dini kimliginin korunmasini garanti etmektedir.
(3) Topluluklar mensuplari, kimliklerinin dile getirilmesi, korunmasi
ve gelistirilmesi maksadiyla kültürel, sanatsal, bilimsel ve egitim
kuruluslari kurma hakkina sahiptir
(4) Topluluklar mensuplari sekizyillik temel ve orta (lise) egitiminde
kanun hükümleri uyarinca kendi ana dillerinde egitim görme hakkina
sahiptir. Baska bir dilde egitim yapildigi okullarda Makedonca dili
de okutulacak.
Madde 56
(2) Makedonya Cumhuriyeti, Makedonya'nin ve Makedonyada yasayan
tüm toplumlarin tarihi ve sanat genzinliklerinin ve hukuki rejimi
ne olursa olsun mal varliklarinin korunmasini, gelistirilmesini
ve genginlesmesini garanti etmektedir.
Devletin özel çikarindan olan belirli mal valiklarinin kullanmak
üzere devredilmesi sekil ve sartlari Kanunla düzenlenecek.
Madde 69
(2) Kültür, dillerin kullanimi, egitim, kimlik belgeleri ve simgelerin
kullanimini dogrudan düzenleyen kanunlarin Mecliste çikarilmasi
için, Meclis oturumuna katilan milletvekillerin oy çogunlugunun
temin edilmesi mecburdur. Bu çerçevede, Makedonya'da çogunluk olan
ulusa ait olmadiklarini iddia eden milletvekillerinin de oy çogunlugu
saglanmalidir. Bu hükmün Meclis çerçevelerinde uygulanmasi hususunda
belirecek anlasmazliklar halinde, bunlarin çözümüyle Topluluklar
Arasi Iliskiler Komitesi yetkili olacak.
Madde 77
(1) Meclis, Halk Avukatini (Ombudsman) toplam milletvekili sayisindan
oy çogunluguyla seçecek.. Bu çerçevede, Makedonya'da çogunluk olan
ulusa ait olmadiklarini iddia eden milletvekillerinin de toplam
sayisinin oy çogunlugu saglanmalidir.
(2) Halk Avukati (Ombudsman), devlet yönetimi organlari ve kamu
yetkisi olan diger organ ve örgütlerce zedelenen vatandaslarin Anayasa
ve Kanun haklarini korur. Halk Avukati (Ombudsman), kamu kuruluslarin
tüm asamalarinda ve kamu yasamin diger kesimlerinde toplumlarin
esit hakli katilimi ve ayirim yapmama esaslarinin saygilanmasina
özel ilgi gösterecek.
Madde 78
(1) Makedonya Meclisi, topluluklar arasi iliskileri düzenleyecek
bir komite kuracaktir.
(2) Komite, Mecliste yer alan Makedon ve Arnavutlardan yediser üye,
ayrica Türk, Ulah, Roman ve diger iki toplumdan bes temsilciden
olusacak. Bes üyeden herbiri ayri topluluk mensubu olacak; Mecliste
diger topluluklardan 5'ten az temsilci varsa, Halk Avukati (Ombudsman),
bu topluluklar liderleriyle danisarak, diger üyeleri Meclis disindan
önerecek.
(3) Komite üyelerini Meclis seçecek.
(4) Komite, ülkedeki topluluklar arasi iliskilere bagli sorulari
görüserek aynilarinin çözümü yönünde düsünce ve öneriler verecek.
(5) Meclis, Komitenin düsünce ve önerilerini görüsmekle yükümlü
olup bu konularda kararlar alacak.
(6) Mecliste milletvekilleri arasinda, Madde 69 (2) uyarinca oylama
isleminin uygulanmasi hususunda anlasmazlik durumunda Komite oy
çogunluguyla islemin uygulanip uygulanmamasini kararlastiracak.
Madde 84.
Makedonya Cumhurbaskani Milliyetler arasi iliskiler konseyinin üyelerini
tayin etmektedir.
Madde 86
(1) Makedonya Cumhurbaskani Makedonya Cumhuriyeti Güvenlik Konseyi
Baskanidir.
(2) Makedonya Cumhuriyeti Güvenlik Konseyine üyeler: Cumhurbaskani,
Meclis Baskani, Hükümet Baskani, Güvenlik, Savunma ve Disisleri
ile sorumlu hükümet üyesi bakanlar ve Cumhurbaskani tarafindan tayin
edilecek üç üye. Üç üyenin tayini sirasinda Cumhurbaskani, Güvenlik
Konseyinde bir bütünlük olarak Makedonyada tüm ahalinin esit hakli
temsil edilmesine özen gösterecek.
(3) Konsey Makedonyanin güvenligi ve savunmasi alanindan sorulari
görüsüp Meclise ve Hükümete önerilerde bulunur.
Madde 104
(1) Yüksek Hakim Kurulu yedi üyeden olusur.
(2) Kurul üyelerini Meclis seçer. Üyelerden üçü toplam milletvekili
sayisindan oy çogunluguyla seçilecek. Bu çerçevede, Makedonya'da
çogunluk olan ulusa ait olmadiklarini iddia eden milletvekillerinin
de toplam sayisinin oy çogunlugu saglanmalidir.
Madde 109
(1) Makedonya Anayasa Mahkemesi dokuz hakimden olusur.
Meclis, Anayasa Mahkemesinin alti hakimini toplam milletvekili sayisindan
oy çogunluguyla seçecek. Ayni zamanda Makedonya'da çogunluk olan
ulusa ait olmadiklarini iddia eden milletvekillerinin de toplam
sayisinin oy çogunlugu saglanmalidir.
Madde 114
Mahalli (yerel) idare Mecliste toplam milletvekili sayisindan üçte
iki oy çogunluguyla onaylanacak Kanunla düzenlenir. Oylamada Makedonya'da
çogunluk olan ulusa ait olmadiklarini iddia eden milletvekillerinin
de toplam sayisinin oy çogunlugu saglanmalidir. Mahalli finansman,
mahalli seçimler, Belediyeler ve Üsküp Kenti sinirlarina ait Kanunlar,
toplantiya katilan milletvekili sayisinin oy çogunluguyla onaylanacak.
Ayni zamanda Makedonya'da çogunluk olan ulusa ait olmadiklarini
iddia eden, toplantiya katilan milletvekillerinin de oy çogunlugu
saglanmalidir.
Madde 115
(1) Mahalli idare birimlerinde vatandaslar dolayisiz ve temsilcileri
vasitasiyla mahalli önem tasiyan konular hakkinda karar alir. Bu
çerçevede kamu hizmetleri, bayindirlik ve kirsal bölge planlamasi,
çevre bakimi, mahalli ekonomik kalkinma, mahalli finansman, komunel
isleri, kültür, spor, sosyal güvenlik ve çocuk esirgemesi, egitim,
saglik sigortasi ve Kanunla belirlenen diger alanlara özel ilgi
gösterilecek.
Madde 131
(1) Anayasada degisme islemini baslatma kararini Meclis toplam milletvekili
sayisindan üçte iki oy çogunluguyla alir.
(2) Anayasada degisme tasarisini Meclis toplam milletvekili sayisindan
oy çogunluguyla saptayarak açik tartismaya sunar.
(3) Anayasa degismesi kararini Meclis toplam milletvekili sayisindan
üçte iki oy çogunluguyla alir.
(4) Baslangiç bölümünde degisme Kararinin alinmasi, mahalli yönetime
ait maddelerin degismesi Kararinin alinmasi, Madde 131.de degisme
Kararinin alinmasi, topluluklar üyelerinin haklarini ilgilendiren
hükümlerde, özellikle 7, 8, 9, 19, 48, 56, 69, 77, 78, 86, 104 ve
109. Maddelerdeki hükümler ve bu hükümler ve maddeleri ilgilendiren
konularda herhangi yeni bir kararin ilavesi ile ilgili Kararlarda,
Mecliste toplam milletvekili sayisindan üçte ikisinin oy çogunlugu
sarttir ve ayni zamanda Makedonya'da çogunluk olan ulusa ait olmadiklarini
iddia eden, toplam milletvekillerinin de üçte iki oy çogunlugu saglanmalidir.
(5) Anayasa degistirgelerini Meclis ilan edecek.
B Eki
YASAMACILIKTA DEGISMELER
Taraflar, burada belirlenen Yasamacilikta degismelerin saptanan
zaman çerçevesi içerisinde onayini garanti edecek tüm gerekli tedbirleri
alacak.
1. Mahalli Yönetim Kanunu
Çerçeve Anlasmasinin imza tarihinden 45 gün içerisinde Meclis, yeni
düzenlemeyle Mahalli Yönetim Kanununu anaylayacak. Içinde yeni düzenlemeler
içeren bu Kanun, hiç bir açidan, Makedonya Cumhuriyeti Hükümeti
tarafindan Mart 2001 tarihinde teklif olarak sunulan Kanun Tasarisindan,
mahalli yönetim birimleri ve onlarin özerkligi hususunda daha elverissiz
olmayacak. Kanun, Çerçeve Anlasmasinin 3.1. kisminda belirtilen
konularda, Mahalli Yönetimlerin ek özerk yetkilerini içeren yeni
selahiyetler içerecek ve Çerçeve Anlasmasinin 6.6. kismiyla uyumlu
olacak. Ayrica, Kanun, belediyelerin bagimsiz yetkisinde olan konular
hususunda, devlet düzeyinde herhangi Kanun kapsaminda içerilen standarlar
ve islemlerden, sadece mahalli düzeyde halledilemeyenlerin görüsülmesini
düzenleyen unsurlar içerecek; bu Kanunlar devamda Belediyelerin
yetkilerinin bagimsiz olarak icrasini gelistirecek.
2. Mahalli Finansman Kanunu
Meclis, Meclisin bu olusumunun görev süresinin bitimine kadar, yeni
düzenlemelerle onaylanacak Mahalli Yönetim Kanunu uyarinca Mahalli
Yönetim birimlerinin görevlerini yerine getirecek maddi kaynaklari
saglayacaklarini garantilemek amaciyla Mahalli Finansman Kanununu
çikaracak. Bu Kanun özellikle su konulari öngörecek:
- Mahalli Yönetim birimlerine, vergilerden önemli miktar gelir saglama
hsusunda imkanlar yaratacak ve bu hususta yetki verecek;
- Merkezde toplanan vergi gelirlerinin bir kisminin mahalli yönetim
birimlerine devrini saglayacak;
- Mahalli yönetim birimlerinin yetkileri kapsamindaki alanlarda,
Mahalli yönetim birimlerine bütçe özerkligi ve sorumlulugu saglayacak;
3. Belediye Sinirlari Kanunu
Meclis 2002 yilinin sonuna kadar, sayim sonuçlarini ve Mahalli Yönetim
Kanununda önemli yönetmelikleri göz önüne alarak, yeni düzenlemelerle
Belediye Sinirlari Kanununu çikaracak.
4. Belediyelerde görev yapacak polise ait kanunlar
Meclis, Meclisin bu olusumunun görev süresinin bitimine kadar asagidaki
unsurlari teminat altina alacak su hükümleri onaylayacak:
- Her mahalli Polis sefi Içisleri Bakanligi tarafindan önerilecek
ve en az üç adayin bulundugu listelerden belediye konseyleri tarafindan
seçilecek ve bunlar arasinda en az birinin o belediyede çogunlugu
olusturan topluluga mensup olacak. Belediye Konseyi, önerilen adaylardan
15 gün içerisinde hiç birini seçmedigi tagdirde, Içisleri Bakanligi
içinde en az üç yeni üyenin ve en az birinin o belediyede çogunlugu
olusturan topluluga mensup birinin bulundugu yeni liste teklif edecek.
Eger bu seferinde de Belediye Konseyi 15 gün içerisinde adaylardan
hiç birini seçemezse, Içisleri Bakani, Hükümet ile danisarak Içisleri
Bakanligi tarafindan önerilmis ilk iki listede yer alan adaylar
ve ek olarak Belediye Konseyinden sunulacak üç adayli listeden Mahalli
Polis sefini seçip tayin edecek.
- Her Mahalli Polis Sefi, devamli ve Belediyenin istemi üzerine
ilgili Belediye Konseyine bilgi verecek.
- Belediye Konseyi, kamu güvenligi ve trafik güvenligi alanlarindan
Polis sefine talimatlar verecek, ve
- Belediye Konseyi her yil sonunda kamu güvenligi konusunda yillik
raporu onaylayacak ve Içisleri Bakanina ve Ombudsmana (Halkin Avukatina)
sunacak.
5. Devlet Memurlari ve Kamu Idaresi Kanunlari
Meclis, Meclisin bu olusumunun görev süresi sona ermeden önce, Çerçeve
Anlasmasinin 4.2. kismi uyarinca topluluklarin esit katilimini saglamak
maksadiyla Devlet Memurlari ve Kamu Idaresi Kanunlarinda degismeleri
onaylayacak.
6. Seçim Birimleri Kanunu
Meclis, 2002 yilinin sonuna kadar, sayim sonuçlarini ve Makedonya
Cumhuriyeti Meclisine milletvekili seçimi kanunuyla öngörülen prensipleri
göz önüne alarak düzeltilmis sekilde Seçim Birimleri Kanununu onaylayacak.
7. Meclis özel islemleri (prosedürleri)
Meclis bu olusumun görev süresinin bitmesinden önce Çerçeve Anlasmasinin
6.5. kismi, asagida 8. Paragraf ve A eki ile öngörülen Anayasa degistirgeleri
uyarinca Arnavutça dilinin kullanilmasi için imkanlarin yaratilmasi
maksadiyla Meclis Tüzügünü degistirecek.
8. Dillerin kullanilmasina ait kanunlar
Meclis bu olusumun görev süresinin sonuna kadar, Makedonya Cumhuriyeti
organlarinda dillerin kullanilmasini düzenleyen yeni uygulamalar
onaylayacak. Bu uygulamalar asagidaki unsurlari saglayacak:
- Meclisin plenar oturumlarinda ve çalisma gruplari toplantilarinda
milletvekilleri, Anayasanin 7. Maddesi, 1 ve 2 paragrafi (A eki
ile yapilan degismeler gibi) uyarinca öngörülen dillerde konusabilir.
- Kanunlar Anayasanin 7. Maddesi, 1 ve 2 paragrafi (A eki ile yapilan
degismeler gibi) uyarinca öngörülen dillerde yayimlanacak.
- Kamu memur ve görevlileri adlarini herhangi bir resmi belgede
Anayasanin 7. Maddesi, 1 ve 2 paragrafi (A eki ile yapilan degismeler
gibi) uyarinca öngörülen herhangi bir dilin alfabesiyle yazabilecek.
Meclis bu olusumun görev süresinin sonuna kadar, kimlik belgelerinin
düzenlenmesi için yeni uygulamalar onaylayacak.
Meclis bu olusumun görev süresinin sonuna kadar, dillerin kullanilmasina
ait tüm hükümlerin Çerçeve Anlasmasinin 6. Kismiyla uyumlu olmasi
maksadiyla tüm ilgili kanunlarda degismeler yapacak.
9. Halk Avukatina (Ombudsmana) ait kanun
Meclis, 2002 yilinin sonuna kadar Halk Avukati kanununu degistirerek
su unsurar saglanacak:
- Halk Avukati, topluluklar temsilcilerinin kamu görevlerinde ve
yasamin diger alanlarinda esit hakli yer almasi hususundaki prensiplerin
çignenmemesi maksadiyla faaliyetler yürütecek ve görevinin tamamiyle
gerçeklesmesi için finansman kaynaklari ve personelin gerekli düzeyde
olmasini saglayacak;
- Halk Avukati merkezsizlesen bürolar kuracak;
- Meclis ayri olarak Halk Avukati bütçesini onaylayacak
- Halk Avukati Meclise ve gerekli görülecek diger olusumlara yillik
yapor sunacak. Gerekli görüldügünde halk avukati merkezsizlesen
bürolarin açildigi Belediyelerin Konseylerine de rapor sunacak;
ve
- Asagidaki unsurlarin saglanmasi maksadiyla Halk Avukatinin yetkileri
artacak:
- Halk Avukatina ve memurlarina tüm resmi belgelere ulasma imkani
saglanacak;
- Ilgili bir sahsin haklarinin çignendigi sonucuna vardiginda Halk
Avukati, yetkili bir mahkemede kesin kararin alinmasina kadar, idari
ifanin ertelemesini saglayabilecek;
- Anayasa Mahkemesi karsisinda kanunlarin Anayasaya uyumlulugunu
reddetme hakki taninacak.
10. Diger kanunlar
Meclis, Çerçeve Anlasmasinin tamamiyle oturtulmasi yönünde tüm Kanun
ve Kanun degismelerini onaylayacak ve ayni zamanda, Çerçeve Anlasmasina
ters düsen Kanunlari ve hükümleri yürülükten kaldiracak.
C Eki
UYGULAMA VE KARSILIKLI GÜVENI SAGLAMA TEDBIRLERI
1. Uluslararasi Destek
1.1. Taraflar Çerçeve Anlasmasi ve Eklerinde yer alan hükümlerin
tamamiyle uygulanmasi maksadiyla uluslararasi camiadan bunun kolaylastirilmasi,
takib edilmesi ve yardimci olmasi yönünde destek istemektedir. Bu
destegin Istikrar ve Katilim Konseyi araciligiyla AB tarafindan
koordine edilmelidir.
2. Sayim ve Seçimler
2.1. Taraflar, 2001 Ekimde düzenlenecek sayimin Avrupa Konseyi ve
Avrupa Komisyonu tarafindan uluslararasi izlenmesi hususunda istemleri
onaylar.
2.2. Parlamento seçimleri 27 Ocak 2002 tarihine kadar yapilacak.
AGIT dahil olmak üzere uluslararasi örgütler seçimleri izlemeye
davet edilecek.
3. Mültecilerin evlerine dönmesi,onarim ve kalkinma
3.1. Taraflar, vatandaslarin ve Makedonyada yasal ikameti olanlarin
en kisa zamanda evlerine dönmelerini saglamak maksadiyla faaliyetlerde
bulunacak. Bu hususta basta UNHCR basta olmak üzere uluslararasi
camiaya bu çabalara yardimci olmalari çagrisinda bulunuyor.
3.2. Hükümet, taraflarin da katilimiyla, Çerçeve Anlasmasinin imza
tarihinden 30 gün içerisinde, çatismalarin meydana geldigi bölgelerin
onarimi ve kalkinmasi hususunda eylem plani saptayacak. Taraflar
bu planin düzenlenmesi ve uygulanmasi hususunda uluslararasi camiadan
da yardim istemektedir.
3.3. Taraflar Avrupa Komisyonuna ve Dünya Bankasina çagrida bulunarak
A ekinde öngörülen Anayasa degistirgelerin ve düzeltilmis Mahalli
Yönetim Kanununun onayindan sonra, acilen uluslararasi donatörleri
oturuma davet etmesini taleb ediyor. Toplanti, Çerçeve Anlasmasi
ve Eklerde yer alan hükümlerin uygulanmasina yardimci olacak maddi
kaynaklar saglamayi amaçlamaktadir, özellikle Mahalli Yönetimin
güçlenmesi, mahalli polis memuriyetinin güçlenmesi, Makedonya Cumhuriyetine
makro-finansman yardim ve 3.2. paragfarindaki eylemsel planinda
yer alan onarim ve kalkinma tedbirlerine yardimi hususunda.
4. Merkezsizlestirilen Idarenin (Yönetimin) gelismesi
4.1. Taraflar, Mahalli Yönetimin güçlenmesi sürecine yardimci olmak
maksadiyla uluslararasi camiaya çagrida bulunuyor. Uluslararasi
camia özellikle, finansman mekanizmalarini güçlendirecek Kanun tasarilarin
hazirlanmasinda yardimci olabilir. Böylece Belediyelerin finansman
temeli güçlenecek, finansman menagement yetenekleri saglanacak.
Uluslararasi camia Belediye Sinirlari Kanununda degismelerin yapilmasinda
da yardimci olabilecek.
5. Ayirim yapilmayacak, esit hakli katilim saglanacak.
5.1. Yeni kurulan Hükümet Komisyonunun talimatlari göz önüne alinarak,
Makedonyada çogunluk olmayan topluluklar mensuplarinin devlet idare
organlarinda, askeriyede ve kamu sirketlerinde daha yüksek oranda
katilimini saglamak hususunda ve is faaliyetlerinin gelismesi yönünde
bunlarin kamu finansmanindan fazla yararlanmasi hususunda taraflar
somut girisimlerde bulunacak.
5.2. Taraflar, 2004 yilina kadar Poliste görev alacak olanlarin,
genelde Makedonyada yasayan ahalinin sayisina uygun olmasini saglama
yükümlülügünü üzerine aliyor. Ilk adim olarak taraflar, Temmuz 2002
tarihine kadar Makedonyada çogunluk olmayan topluluklar mensuplarindan
500 yeni polis memurunu egitmek mesuliyetini üstlenecek. Bu polisler
anilan topluluklarin yogun olarak yasadiklari yerlere tayin edilecek.
Taraflar ayrica, ayni sekilde daha 500 polisin Temmuz 2003 tarihine
kadar egitilip yine bu topluluklar mensuplarinin yogun olarak yasadiklari
bölgelerde görev yapmalari hususunda çalismalari üstlenecek. Taraflar
bu yükümlülüklerin yerine getirilmesi yönünde uluslararasi camiaya
hitaben yardim ve destek istemektedir. Özellikle adaylarin kontrolu,
seleksiyonu ve egitimi hususunda. Taraflar, AGIT, AT ve ABD'den
bu hedeflere bir an önce ulasilmasi maksadiyla uzman timleri göndermeleri
talebinde bulunuyor.
5.3. Taraflar ayni sekilde AGIT, AT ve ABD'den polise egitim kapsami
ve programlari artirmasini istiyor. Bunun dahiline su esaslar girecek:
- Profesyonel egitim, insan haklarina ait egitim ve diger egitim;
- Polisin reformu için teknik yardim. (denetim, seleksiyon ve süreçlerin
gelistirilmesi);
- Polisin davranis kodeksinin gelistirilmesi;
- Makedonyada çogunluk olmayan topluluklar mensuplarinin polise
girip görev yapmasi sürecinin planlamasi ve geçisi isbirligi; ve
- Ilgili makamlarla isbirlik ve temaslar yoluyla bir an önce hassas
bölgelere uluslararasi gözlemcilerin ve polis müsavirlerinin yerlestirilmesi.
5.4. Taraflar, uluslararasi camiadan Makedonyada çogunluk olmayan
topluluklar mensuplarinin adli organlarda gerekli sayida yer almalari
maksadiyla avukat, hakim ve savcilarin egitiminde yardimci olmasini
ve destek vermesini istemektedir.
6. Kültür, Egitim ve Dillerin Kullanimi
6.1. Taraflar, AGIT dahil, uluslararasi camiadan, medyalara ait
projelerin, özellikle Radyo, Televizyon ve basinin güçlenmesi, Arnavutça
dilinde medyalarin ve multi etnik medyalara ait projelerin artirilmasinda
destek ve yardim istemektedir. Taraflar, medyalarda çalisan, Makedonyada
çogunluk olmayan topluluklar mensuplarina yönelik profesyonel egitim
programlarini artirmasi talebinde bulunuyor. Taraflar, ayrica AGIT'ten
etniler arasi iliskilerin daha yüksek asamaya ulasmasini amaçlayan
projeler konusunda girisimlerine devam etmesi çagrisinda bulunuyor.
6.2. Taraflar, uluslararasi camiadan, Çerçeve Anlasmasinin üniversite
egitimi alanina ait bölümün uygulanmasi yönünde yardimi temin etmesini
istemektedir.
|
