Zakon za referendum i gragjanska inicijativa

ZAKON

ZA REFERENDUM I GRA\ANSKA INICIJATIVA

(Ovoj Zakon e objaven vo Slu`ben vesnik na RM br. 24/98)

I. OP[TI ODREDBI

^len 1

So ovoj zakon se ureduvaat pra{awata za koi se raspi{uva referendum, na~inot na raspi{uvawe i sproveduvawe na referendumot kako i na~inot na ostvaruvawe na gra|anskata inicijativa.

^len 2

Referendum raspi{uva Sobranieto na Republika Makedonija (vo natamo{niot tekst: Sobranieto).

^len 3

Referendum zadol`itelno se raspi{uva za usvojuvawe na odluka na Sobranieto za menuvawe na granicata na Republikata i na odluka za stapuvawe ili istapuvawe od sojuz ili zaednica so drugi dr`avi.

^len 4

Referendum mo`e da se raspi{e za donesuvawe na zakoni, za potreba od ratifikacija na me|unarodni dogovori i za drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto (prethoden).

^len 5

Referendum mo`e da se raspi{e za preocenuvawe na zakoni i odluki doneseni od Sobranieto od strana na izbira~ite ili za izjasnuvawe na izbira~ite za drugi pra{awa za koi odlu~ilo Sobranieto (dopolnitelen).

^len 6

Za pra{awata od po{iroko zna~ewe za gra|anite i Republikata prethodno mo`e da se raspi{e sovetodaven referendum.

Odlukata donesena na sovetodavniot referendum ne go obvrzuva Sobranieto.

^len 7

Referendum ne mo`e da se raspi{e za pra{awa {to se odnesuvaat na Republi~kiot buxet i zavr{nata smetka na Buxetot, za javnite dava~ki, za rezervite na Republikata, za pra{awa na izborite, imenuvawata i razre{uvawata i za amnestija.

Referendum ne mo`e da se raspi{e i za pra{awa {to se odnesuvaat na odbranata, voenata i vonrednata sostojba i za uredbite so zakonska sila doneseni za vreme na voena ili vonredna sostojba.

^len 8

Referendum mo`e da se raspi{e i vo edinicite na lokalnata samouprava za pra{awa od lokalno zna~ewe i od nadle`nost na edinicite na lokalnata samouprava.

Referendumot od stav 1 na ovoj ~len, se ureduva so statutot na edinicata na lokalnata samouprava.

^len 9

Gra|anska inicijativa se pokrenuva za podnesuvawe na predlog za pristapuvawe kon izmena na Ustavot na Republika Makedonija, za predlagawe, za donesuvawe zakon i za donesuvawe na odluki i re{avawe na drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

Gra|anska inicijativa mo`e da se pokrene i za raspi{uvawe na referendum, za izjasnuvawe na gra|anite za oddelni pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

^len 10

Inicijativa za sobirawe potpisi na izbira~i za podnesuvawe predlog za pristapuvawe kon izmena na Ustavot ia Republika Makedonija, za predlagawe za donesuvawe zakon i za donesuvawe na odluki i re{avawe ia drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto, mo`e da pokrenat gra|anite, registriranite poli-ti~ki partii ili zdru`enijata na gra|ani.

^len 11

Za dejstvijata, aktite, podnesocite i drugite spisi vo vrska so sproveduvaweto na referendum ne se pla}a taksa i site dejstvija vo postapkata se osloboduvaat od pla}awe na site vidovi danok.

II. REFERENDUM

1. Referendum za usvojuvawe i odluki za menuvawe na granicata na Republikata i za stapuvawe ili istapuvawe od sojuz ili zaednica so drugi dr`avi

^len 12

So donesuvawe na odluka za menuvawe na granicata va Rspublikata i na odluka za stapuvawe ili istapuvawe od sojuz ili zaednica so drugi dr`avi, Sobranieto raspi{uva referendum za usvojuvawe na odlukata.

^len 13

Odlukata za menuvawe na granicata na Republikata i odlukata za sgapuvawe ili istapuvawe od sojuz ili zaednica so drugi dr`avi se usvoeni na referendum ako na referendumot za niv glasalo mnozinstvoto od vkupniot broj na izbira~i zapi{ani vo Edinstveniot izbira~ki spisok.

^len 14

Odlukata za menuvawe na granicata na Republikata i odlukata za stapuvawe ili istapuvawe od sojuz ili zaednica so drugi dr`avi usvoena na referendum e zadol`itelna.

2. Zakonodaven referendum

^len 15

Zakonodaven referendum mo`e da se raspi{e za pra{awa {to treba da se uredat so zakon (prethoden referendum) ili za preocenuvawe na zakon {to pret-hodno e donesen (dopolnitelen referendum).

^len 16

Prethoden zakonodaven referendum mo`e da se raspi{e za:

- opredeleno pra{awe koe treba da se uredi so zakon;

- predlo`eniot zakon so koj se ureduva opredeleno pra{awe na na~in kako {to e predlo`eno i

- so predlo`eniot zakon da se uredi opredeleno pra{awe koe so zakon ne e uredeno.

^len 17

Predlog za raspi{uvawe na zakonodaven referendum mo`at da podnesat Vladata na Republika Makedonija, sekoj pratenik ili najmalku 10.000 izbira~i.

Predlogot od stavot 1 na ovoj ~len od imeto na izbira~ite go podnesuva ovlasteniot pretstavnik. Kon predlogot mora da bidat prilo`eni potpisite na izbira~ite.

Postapkata za sobirawe na potpisi na izbira~ite za raspi{uvawe na zakonodaven referendum se sproveduva na na~in utvrden so zakon.

^len 18

Pra{aweto za koe se predlaga raspi{uvawe na zakonodaven referendum, treba da bide formulirano precizno i nedvosmisleno.

^len 19

Predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum se podnesuva do Sobranieto.

Predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum treba da bide obrazlo`en.

Po priemot na predlogot od stavot 1 na ovoj ~len dokolku se oceni deka navedenoto pra{awe {to e predmet va referendumot ne e jasno i predlogot ne e obrazlo`en }e se povika predlaga~ot jasno da go opredeli pra{aweto ili da go dopolni predlogot so obrazlo`enie.

^len 20

Sobranieto e dol`no da odlu~uva vo rok od 30 dena od podnesuvaweto na predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum.

Odlukata za raspi{uvawe na zakonodaven referendum se donesuva so mnozinstvo glasovi od vkupniot broj pratenici.

^len 21

Sobranieto mo`e da go odbie predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum, ako predlaga~ot ne postapi po barawe od ~lenot 19 stav 3 na ovoj zakon.

Sobranieto }e go odbie predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum ako oceni deka sodr`inata na predlogot ne e vo soglasnost so Ustavot na Republika Makedonija i so ovoj zakon.

^len 22

Sobranieto e dol`no da raspi{e zakonodaven referendum koga predlog }e podnesat najmalku 150.000 izbira~i, za pra{awa od nadle`nost na Sobranieto soglasno so odredbite od ovoj zakon.

^len 23

Odlukata za zakonodaven referendum e usvoena ako za nea glasalo mnozinstvoto od izbira~ite {to glasale, dokolku glasale pove}eto od polovinata od vkupniot broj na izbira~i zapi{ani vo Edinstveniot izbira~ki spisok.

Odlukata donesena na zakonodaven referendum e zadol`itelna.

^len 24

Sobranieto e dol`no da donese zakon ako na zakonodaven (prethoden) referendum izbira~ite se izjasnile za donesuvawe na zakon.

Sobranieto ne mo`e da donese zakon ako na zakonodaven (prethoden) referendum izbira~ite se izjasnile protiv donesuvawe na zakon ili protiv na~inot na ureduvawe na opredeleno pra{awe, {to bi bil vo sprotivnost so rezultatite od referendumot, nitu pak da go povtori referendumot po istoto pra{awe pred istekot za period od edna godina od odr`uvaweto na referendumot.

^len 25

Sobranieto e dol`no vo rok od 60 dena po sprovedeniot zakonodaven (dopolnitelen) referendum da go uredi pra{aweto, odnosno zakonot po koj e odlu~uvano na referendumot vo soglasnost so rezultatite od referendumot.

3. Referendum za potreba od ratifikacija na me|unarodni dogovori

^len 26

Referendum mo`e da se raspi{e za potreba od ratifikacija na me|unarodni dogovori.

Odredbite od ovoj zakon pggo se odnesuvaat na zakonodaven referendum, soodvetno se primenuvaat na referendumot za ratifikacija na me|unarodni dogovori.

4. Referendum za drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto

^len 27

Referendum mo`e da se raspi{e i za drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

Odredbite od ovoj zakon {to se odnesuvaat na zakonodaven referendum soodvetno se primenuvaat na referendumot za drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

III. POSTAPKA ZA SPROVEDUVAWE NA REFERENDUM

1. Raspi{uvawe na referendum

^len 28

Referendumot go raspi{uva Sobranieto so odluka.

Referendumot se raspi{uva za celata teritorija na Republika Makedo-nija.

^len 29

So odlukata za raspi{uvawe na referendum se utvrduva: vidot na referendumot, odlukata za koja }e se izjasnuva, tekstot na pra{aweto {to se stava na referendumot, denot na raspi{uvawe na referendumot i denot na negovoto odr`uvawe.

^len 30

Odlukata za raspi{uvawe na referendum se objavuva vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".

Od denot na objavuvaweto na odlukata za raspi{uvawe ia referendum do denot na odr`uvaweto na referendumot ne mo`at da pominat pomalku od 60 nitu pove}e od 90 dena.

^len 31

Za den na odr`uvawe na referendum se opredeluva nedela ili drug neraboten den.

Vo ist den mo`at da se odr`at dva ili pove}e referendumi.

^len 32

Odlukata za raspi{uvawe na referendum se objavuva i vo javnite glasila najdocna 15 dena pred denot na odr`uvaweto na referendumot.

Vo javnite glasila se objavuva i tekstot na odlukata po koja }e se izjasnuva na referendumot.

^len 33

Gra|anite za odr`uvawe na referendumot se izvestuvaat preku javen povik i istaknuvawe plakati na vidni mesta.

2. Organi za svroveduvawe na referendumot

^len 34

Referendumot go sproveduvaat:

- Dr`avnata izborna komisija;

- izbornite komisii na izbornite edinici (vo natamo{niot tekst: izborni komisii) i

- izbira~kite odbori.

^len 35

Dr`avnata izborna komisija pri sproveduvaweto na referendumot:

- se gri`i za zakonitost vo podgotovkata i sproveduvaweto na referendumot;

- ja usoglasuva rabotata i im dava upatstvo na izbornite komisii;

- gi propi{uva obrascite za sproveduvawe na ovoj zakon;

- gi utvrduva edinstvenite standardi za uslovite za sproveduvawe na referendumot;

- go utvrduva i objavuva rezultatot od referendumot i

- vr{i i drugi raboti.

^len 36

Izbornata komisija pri sproveduvaweto na referendumot:

- go imenuva sostavot na izbira~kite odbori i dava upatstvo za nivnata rabota;

- se gri`i za zakonito sproveduvawe na referendumot;

- gi utvrduva rezultatite od izbornata edinica i

- vr{i i drugi raboti.

^len 37

Izbira~kiot odbor e sostaven od pretsedatel, dvajca ~lenovi i nivni zamenici.

^len 38

Izbira~kiot odbor neposredno rakovodi so glasaweto na glasa~kite mesta, obezbeduva pravilnost i tajnost na glasaweto, obezbeduva slobodno i mirno odr`uvawe na glasaweto, go utvrduva rezultatot od glasaweto na glasa~kite mesta i vr{i drugi raboti.

3. Pravo na glasawe va referendumot

^len 39

Pravo na glas na referendumot ima sekoj dr`avjanin na Republika Makedonija koj napolnil 18 godini `ivot i e delovno sposoben.

^len 40

Gra|anite koi na denot na referendumot ne se vo mestoto na svoeto `iveali{te poradi otslu`uvawe na voeniot rok ili se na voena ve`ba, glasaat vo voenata edinica.

Za izbira~ite od stavot 1 na ovoj ~len, referendumot go sproveduva izbira~kiot odbor od najbliskoto izbira~ko mesto.

Odredbite od stavovite 1 i 2 na ovoj ~len se odnesuvaat i za licata koi se nao|aat vo pritvor ili na izdr`uvawe kazna zatvor.

Izbira~ite koi se nao|aat na privremena rabota ili prestoj vo stranstvo, glasaat na glasa~kite mesta vo mestoto vo koe bilo nivnoto posledno `iveali{te.

4. Sproveduvawe na glasaweto

^len 41

Referendumot se sproveduva na glasa~ki mesta utvrdeni so zakon.

Za sproveduvaweto i na~inot na glasaweto na referendumot se primenuvaat odredbite od Zakonot za izbor na pratenici vo Sobranieto na Republika Makedonija, dokolku so ovoj zakon poinaku ne e opredeleno.

^len 42

Javnata propaganda za referendumot mora da zavr{i najdocna 48 ~asa pred denot na glasaweto.

^len 43

Referendumot se sproveduva od 7,00 do 19,00 ~asot.

Glasa~koto mesto na koe glasale site gra|ani zapi{ani vo izvodot na Edinstveniot izbira~ki spisok, mo`e da se zatvori i pred istekot na vremeto opredeleno za glasawe.

^len 44

Na glasa~koto mesto se istaknuva odlukata za raspi{uvawe na referendum i tekstot na pra{aweto {to se stava na referendum.

^len 45

Na referendum se glasa so glasa~ko liv~e.

Glasa~kite liv~iwa za referendumot se pe~atat vo ista golemina i boja i od ist sostav na hartija.

^len 46

Glasa~koto liv~e go sodr`i pra{aweto {to se stava na referendum i upatstvo za na~inot na glasaweto.

Ako se glasa za pove}e pra{aqa, za sekoe pra{awe se glasa na posebno glasa~ko liv~e.

Pra{aweto na glasa~koto liv~e mora da bide formulirano precizno i nedvosmisleno, taka {to gra|aninot na referendumot da mo`e da odgovori so "ZA" ili "PROTIV".

^len 47

Gra|aninot ia referendumot se izjasnuva, taka {to na glasa~koto liv~e go zaokru`uva zborot "ZA" ili "PROTIV".

5. Na~in i glasawe na referendum

^len 48

Glasaweto na referendumot e tajno.

Gra|aninot ne mo`e da bide povikan na odgovornost za glasawe na referendum.

^len 49

Na referendumot sekoj gra|anin ima pravo samo na eden glas.

Gra|aninot mo`e da glasa samo li~no.

Gra|aninot koj e nepismen ili poradi fizi~ki nedostatoci ne mo`e da glasa na na~in utvrden so ovoj zakon ili drug zakon, ima pravo so sebe da dovede lice koe }e mu pomogne pri glasaweto.

Na gra|aninot koj e nepismen vo glasaweto }e mu uka`e pomo{ izbira~kiot odbor.

6. Utvrduvawe na rezultatite od glasaweto na referendum

^len 50

Izbira~kiot odbor po zavr{uvaweto na glasaweto, bez prekin vo broeweto go utvrduva rezultatot od glasaweto na glasa~koto mesto.

^len 51

Izbira~kiot odbor za svojata rabota sostavuva zapisnici.

Formata i sodr`inata na zapisnicite gi propi{uva Dr`avnata izborna komisija.

^len 52

Zapisnikot za rezultatot od glasaweto na glasa~koto mesto i drugiot materijal za sproveduvawe na referendumot, izbira~kiot odbor go dostavuva do izbornata komisija vo rok od 5 ~asa po zavr{uvaweto na glasaweto.

^len 53

Izbornata komisija go utvrduva rezultatot od glasaweto na referendumot vo izbornata edinica.

^len 54

Izbornata komisija za svojata rabota sostavuva zapisnik.

Formata i sodr`inata na zapisnikot go propi{uva Dr`avnata izborna Komisija.

^len 55

Zapisnikot za rezultatot od glasaweto na referendumot vo izbornata edinica i drugiot materijal za sproveduvawe na referendumot izbornata komisija go dostavuva do Dr`avnata izborna komisija vo rok od 24 ~asa.

^len 56

Dr`avnata izborna komisija go utvrduva i go objavuva rezultatot od referendumot vo rok od 48 ~asa po dobivaweto na rezultatite od glasaweto na referendumot.

^len 57

Izve{tajot za rezultatite od referendumot sodr`i podatoci za:

- brojot na izbira~ite zapi{ani vo Edinstveniot izbira~ki spisok;

- brojot na izbira~ite koi glasale;

- neva`e~ki glasa~ki liv~iwa;

- va`e~ki glasa~ki liv~iwa;

- izbira~ite koi glasale "ZA" i

- izbira~ite koi glasale "PROTIV".

^len 58

Dr`avnata izborna komisija rezultatot od referendumot go objavuva vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija", vo rok od 15 dena od denot na odr`uvaweto na referendumot.

Izve{tajot za rezultatot od referendumot, Dr`avnata izborna komisija go dostavuva do Sobranieto na Republika Makedonija.

^len 59

Sredstvata za sproveduvawe na referendumot se obezbeduvaat od buxetot va Republika Makedonija.

IV. ZA[TITA NA PRAVOTO NA GLASAWE NA REFERENDUM

^len 60

Sekoj gra|anin ima pravo da podnese prigovor do izbornata komisija, poradi nepravilnostite vo postapkata za glasawe na glasa~kite mesta i za rabotata na izbira~kiot odbor vo rok od 72 ~asa od denot na odr`uvaweto na referendumot.

Izbornata komisija e dol`na vo rok od 24 ~asa od priemot ia prigovorot da donese re{enie.

Protiv re{enieto na izbornata komisija mo`e da se podnese `alba do apelacioniot sud ~ija mesna nadle`nost e za podra~jeto na izbornata edinica.

Apelacioniot sud e dol`en da donese odluka po `albata vo rok od 48 ~asa.

^len 61

Sekoj gra|anin ima pravo poradi nepravilnosti vo rabotata na izbornite komisii vo rok od 72 ~asa od denot na odr`uvaweto na referendumot da podnese prigovor do Dr`avnata izborna komisija.

Dr`avnata izborna komisija e dol`na vo rok od 48 ~asa od priemot na prigovorot da donese re{enie.

Protiv re{enieto na Dr`avnata izborna komisija mo`e da se podnese `albata do Vrhovniot sud na Republika Makedonija.

Vrhovniot sud na Republika Makedonija e dol`en da donese odluka po `albata vo rok od 48 ~asa.

V. GRA\ANSKA INICIJATIVA

^len 62

Predlog za pristapuvawe kon izmena na Ustavot na Republika Makedonija mo`at da podnesat 150.000 gra|ani so izbira~ko pravo.

Vo predlogot mora da bide navedeno vo {to i kako da se izmeni Ustavot, kako i pri~inite za izmenata.

Kon predlogot mora da bidat prilo`eni 150.000 potpisi na gra|ani so izbira~ko pravo.

^len 63

Predlog za donesuvawe na zakon mo`at da podnesat najmalku 10.000 izbira~i.

Predlogot za donesuvawe na zakon mora da bvde izgotven vo soglasnost so Delovnikot na Sobranieto.

Kon predlogot mora da bidat prilo`eni najmalku 10.000 potpisi od izbira~i.

^len 64

Gra|anska inicijativa za raspi{uvawe na referendum mo`at da pokrenat i 150.000 izbira~i za oddelni pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

^len 65

Gra|anska inicijativa se pokrenuva i za donesuvawe na odluki i re{a-vawe na drugi pra{awa {to se vo nadle`nost na Sobranieto.

Za predlogot od stavot 1 na ovoj ~len, Sobranieto e dol`no da rasprava vo rok od 60 dena od denot na podnesuvaweto, dokolku predlogot go poddr`at naj-malku 10.000 izbira~i.

^len 66

Inicijativa za sobirawe potpisi za predlagawe, za pristapuvawe kon izmena na Ustavot na Republika Makedonija, predlagawe za donesuvawe na zakon, kako i donesuvawe na odluki i za re{avawe na drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto, mo`at da pokrenat 100 izbira~i, registrirana politi~ka partija ili zdru`enie na gra|ani.

Za inicijativata se izvestuva pretsedatelot na Sobranieto.

Rokot za sobirawe na potpisi za podnesuvawe na predlog za pristapuvawe kon izmena na Ustavot na Republika Makedonija e {est meseci od denot na za-po~nuvaweto so sobirawe na potpisi.

Rokot za sobirawe na potpisi za predlagawe za donesuvawe na zakon i za donesuvawe na odluki i re{avawe na drugi pra{awa {to se vo nadle`nost na Sobranieto e tri meseci od denot na zapo~nuvaweto so sobirawe na potpisi.

^len 67

Izbira~ot svojata poddr{ka kon predlogot }e ja dade na na~in utvrden so zakon.

^len 68

Inicijativa za pristapuvawe kon izmena na Ustavot i za donesuvawe na zakon mo`e da dade sekoj gra|anin, institucii i zdru`enija do ovlastenite predlaga~i.

VI. ZAVR[NI ODREDBI

^len 69

So vleguvaweto vo sila ia ovoj zakon prestanuva da va`i Zakonot za republi~ki referendum ("Slu`ben vesnik na SRM" broj 29/73 i "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" broj 40/91).

^len 70

Ovoj zakon vleguva vo sila osmiot den od denot na objavuvaweto vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".

ZAKON

ZA REFERENDUM I GRA\ANSKA INICIJATIVA

(Ovoj Zakon e objaven vo Slu`ben vesnik na RM br. 24/98)

I. OP[TI ODREDBI

^len 1

So ovoj zakon se ureduvaat pra{awata za koi se raspi{uva referendum, na~inot na raspi{uvawe i sproveduvawe na referendumot kako i na~inot na ostvaruvawe na gra|anskata inicijativa.

^len 2

Referendum raspi{uva Sobranieto na Republika Makedonija (vo natamo{niot tekst: Sobranieto).

^len 3

Referendum zadol`itelno se raspi{uva za usvojuvawe na odluka na Sobranieto za menuvawe na granicata na Republikata i na odluka za stapuvawe ili istapuvawe od sojuz ili zaednica so drugi dr`avi.

^len 4

Referendum mo`e da se raspi{e za donesuvawe na zakoni, za potreba od ratifikacija na me|unarodni dogovori i za drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto (prethoden).

^len 5

^len 6

Za pra{awata od po{iroko zna~ewe za gra|anite i Republikata prethodno mo`e da se raspi{e sovetodaven referendum.

Odlukata donesena na sovetodavniot referendum ne go obvrzuva Sobranieto.

^len 7

Referendum ne mo`e da se raspi{e i za pra{awa {to se odnesuvaat na odbranata, voenata i vonrednata sostojba i za uredbite so zakonska sila doneseni za vreme na voena ili vonredna sostojba.

^len 8

Referendum mo`e da se raspi{e i vo edinicite na lokalnata samouprava za pra{awa od lokalno zna~ewe i od nadle`nost na edinicite na lokalnata samouprava.

Referendumot od stav 1 na ovoj ~len, se ureduva so statutot na edinicata na lokalnata samouprava.

^len 9

Gra|anska inicijativa mo`e da se pokrene i za raspi{uvawe na referendum, za izjasnuvawe na gra|anite za oddelni pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

^len 10

^len 11

Za dejstvijata, aktite, podnesocite i drugite spisi vo vrska so sproveduvaweto na referendum ne se pla}a taksa i site dejstvija vo postapkata se osloboduvaat od pla}awe na site vidovi danok.

II. REFERENDUM

1. Referendum za usvojuvawe i odluki za menuvawe na granicata na Republikata i za stapuvawe ili istapuvawe od sojuz ili zaednica so drugi dr`avi

^len 12

^len 13

^len 14

Odlukata za menuvawe na granicata na Republikata i odlukata za stapuvawe ili istapuvawe od sojuz ili zaednica so drugi dr`avi usvoena na referendum e zadol`itelna.

2. Zakonodaven referendum

^len 15

Zakonodaven referendum mo`e da se raspi{e za pra{awa {to treba da se uredat so zakon (prethoden referendum) ili za preocenuvawe na zakon {to pret-hodno e donesen (dopolnitelen referendum).

^len 16

Prethoden zakonodaven referendum mo`e da se raspi{e za:

- opredeleno pra{awe koe treba da se uredi so zakon;

- predlo`eniot zakon so koj se ureduva opredeleno pra{awe na na~in kako {to e predlo`eno i

- so predlo`eniot zakon da se uredi opredeleno pra{awe koe so zakon ne e uredeno.

^len 17

Predlog za raspi{uvawe na zakonodaven referendum mo`at da podnesat Vladata na Republika Makedonija, sekoj pratenik ili najmalku 10.000 izbira~i.

Predlogot od stavot 1 na ovoj ~len od imeto na izbira~ite go podnesuva ovlasteniot pretstavnik. Kon predlogot mora da bidat prilo`eni potpisite na izbira~ite.

Postapkata za sobirawe na potpisi na izbira~ite za raspi{uvawe na zakonodaven referendum se sproveduva na na~in utvrden so zakon.

^len 18

Pra{aweto za koe se predlaga raspi{uvawe na zakonodaven referendum, treba da bide formulirano precizno i nedvosmisleno.

^len 19

Predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum se podnesuva do Sobranieto.

Predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum treba da bide obrazlo`en.

^len 20

Sobranieto e dol`no da odlu~uva vo rok od 30 dena od podnesuvaweto na predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum.

Odlukata za raspi{uvawe na zakonodaven referendum se donesuva so mnozinstvo glasovi od vkupniot broj pratenici.

^len 21

Sobranieto mo`e da go odbie predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum, ako predlaga~ot ne postapi po barawe od ~lenot 19 stav 3 na ovoj zakon.

Sobranieto }e go odbie predlogot za raspi{uvawe na zakonodaven referendum ako oceni deka sodr`inata na predlogot ne e vo soglasnost so Ustavot na Republika Makedonija i so ovoj zakon.

^len 22

Sobranieto e dol`no da raspi{e zakonodaven referendum koga predlog }e podnesat najmalku 150.000 izbira~i, za pra{awa od nadle`nost na Sobranieto soglasno so odredbite od ovoj zakon.

^len 23

Odlukata donesena na zakonodaven referendum e zadol`itelna.

^len 24

Sobranieto e dol`no da donese zakon ako na zakonodaven (prethoden) referendum izbira~ite se izjasnile za donesuvawe na zakon.

^len 25

3. Referendum za potreba od ratifikacija na me|unarodni dogovori

^len 26

Referendum mo`e da se raspi{e za potreba od ratifikacija na me|unarodni dogovori.

Odredbite od ovoj zakon pggo se odnesuvaat na zakonodaven referendum, soodvetno se primenuvaat na referendumot za ratifikacija na me|unarodni dogovori.

4. Referendum za drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto

^len 27

Referendum mo`e da se raspi{e i za drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

Odredbite od ovoj zakon {to se odnesuvaat na zakonodaven referendum soodvetno se primenuvaat na referendumot za drugi pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

III. POSTAPKA ZA SPROVEDUVAWE NA REFERENDUM

1. Raspi{uvawe na referendum

^len 28

Referendumot go raspi{uva Sobranieto so odluka.

Referendumot se raspi{uva za celata teritorija na Republika Makedo-nija.

^len 29

^len 30

Odlukata za raspi{uvawe na referendum se objavuva vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".

Od denot na objavuvaweto na odlukata za raspi{uvawe ia referendum do denot na odr`uvaweto na referendumot ne mo`at da pominat pomalku od 60 nitu pove}e od 90 dena.

^len 31

Za den na odr`uvawe na referendum se opredeluva nedela ili drug neraboten den.

Vo ist den mo`at da se odr`at dva ili pove}e referendumi.

^len 32

Odlukata za raspi{uvawe na referendum se objavuva i vo javnite glasila najdocna 15 dena pred denot na odr`uvaweto na referendumot.

Vo javnite glasila se objavuva i tekstot na odlukata po koja }e se izjasnuva na referendumot.

^len 33

Gra|anite za odr`uvawe na referendumot se izvestuvaat preku javen povik i istaknuvawe plakati na vidni mesta.

2. Organi za svroveduvawe na referendumot

^len 34

Referendumot go sproveduvaat:

- Dr`avnata izborna komisija;

- izbornite komisii na izbornite edinici (vo natamo{niot tekst: izborni komisii) i

- izbira~kite odbori.

^len 35

Dr`avnata izborna komisija pri sproveduvaweto na referendumot:

- se gri`i za zakonitost vo podgotovkata i sproveduvaweto na referendumot;

- ja usoglasuva rabotata i im dava upatstvo na izbornite komisii;

- gi propi{uva obrascite za sproveduvawe na ovoj zakon;

- gi utvrduva edinstvenite standardi za uslovite za sproveduvawe na referendumot;

- go utvrduva i objavuva rezultatot od referendumot i

- vr{i i drugi raboti.

^len 36

Izbornata komisija pri sproveduvaweto na referendumot:

- go imenuva sostavot na izbira~kite odbori i dava upatstvo za nivnata rabota;

- se gri`i za zakonito sproveduvawe na referendumot;

- gi utvrduva rezultatite od izbornata edinica i

- vr{i i drugi raboti.

^len 37

Izbira~kiot odbor e sostaven od pretsedatel, dvajca ~lenovi i nivni zamenici.

^len 38

3. Pravo na glasawe va referendumot

^len 39

Pravo na glas na referendumot ima sekoj dr`avjanin na Republika Makedonija koj napolnil 18 godini `ivot i e delovno sposoben.

^len 40

Gra|anite koi na denot na referendumot ne se vo mestoto na svoeto `iveali{te poradi otslu`uvawe na voeniot rok ili se na voena ve`ba, glasaat vo voenata edinica.

Za izbira~ite od stavot 1 na ovoj ~len, referendumot go sproveduva izbira~kiot odbor od najbliskoto izbira~ko mesto.

Odredbite od stavovite 1 i 2 na ovoj ~len se odnesuvaat i za licata koi se nao|aat vo pritvor ili na izdr`uvawe kazna zatvor.

Izbira~ite koi se nao|aat na privremena rabota ili prestoj vo stranstvo, glasaat na glasa~kite mesta vo mestoto vo koe bilo nivnoto posledno `iveali{te.

4. Sproveduvawe na glasaweto

^len 41

Referendumot se sproveduva na glasa~ki mesta utvrdeni so zakon.

^len 42

Javnata propaganda za referendumot mora da zavr{i najdocna 48 ~asa pred denot na glasaweto.

^len 43

Referendumot se sproveduva od 7,00 do 19,00 ~asot.

Glasa~koto mesto na koe glasale site gra|ani zapi{ani vo izvodot na Edinstveniot izbira~ki spisok, mo`e da se zatvori i pred istekot na vremeto opredeleno za glasawe.

^len 44

Na glasa~koto mesto se istaknuva odlukata za raspi{uvawe na referendum i tekstot na pra{aweto {to se stava na referendum.

^len 45

Na referendum se glasa so glasa~ko liv~e.

Glasa~kite liv~iwa za referendumot se pe~atat vo ista golemina i boja i od ist sostav na hartija.

^len 46

Glasa~koto liv~e go sodr`i pra{aweto {to se stava na referendum i upatstvo za na~inot na glasaweto.

Ako se glasa za pove}e pra{aqa, za sekoe pra{awe se glasa na posebno glasa~ko liv~e.

Pra{aweto na glasa~koto liv~e mora da bide formulirano precizno i nedvosmisleno, taka {to gra|aninot na referendumot da mo`e da odgovori so "ZA" ili "PROTIV".

^len 47

Gra|aninot ia referendumot se izjasnuva, taka {to na glasa~koto liv~e go zaokru`uva zborot "ZA" ili "PROTIV".

5. Na~in i glasawe na referendum

^len 48

Glasaweto na referendumot e tajno.

Gra|aninot ne mo`e da bide povikan na odgovornost za glasawe na referendum.

^len 49

Na referendumot sekoj gra|anin ima pravo samo na eden glas.

Gra|aninot mo`e da glasa samo li~no.

Gra|aninot koj e nepismen ili poradi fizi~ki nedostatoci ne mo`e da glasa na na~in utvrden so ovoj zakon ili drug zakon, ima pravo so sebe da dovede lice koe }e mu pomogne pri glasaweto.

Na gra|aninot koj e nepismen vo glasaweto }e mu uka`e pomo{ izbira~kiot odbor.

6. Utvrduvawe na rezultatite od glasaweto na referendum

^len 50

Izbira~kiot odbor po zavr{uvaweto na glasaweto, bez prekin vo broeweto go utvrduva rezultatot od glasaweto na glasa~koto mesto.

^len 51

Izbira~kiot odbor za svojata rabota sostavuva zapisnici.

Formata i sodr`inata na zapisnicite gi propi{uva Dr`avnata izborna komisija.

^len 52

^len 53

Izbornata komisija go utvrduva rezultatot od glasaweto na referendumot vo izbornata edinica.

^len 54

Izbornata komisija za svojata rabota sostavuva zapisnik.

Formata i sodr`inata na zapisnikot go propi{uva Dr`avnata izborna Komisija.

^len 55

^len 56

Dr`avnata izborna komisija go utvrduva i go objavuva rezultatot od referendumot vo rok od 48 ~asa po dobivaweto na rezultatite od glasaweto na referendumot.

^len 57

Izve{tajot za rezultatite od referendumot sodr`i podatoci za:

- brojot na izbira~ite zapi{ani vo Edinstveniot izbira~ki spisok;

- brojot na izbira~ite koi glasale;

- neva`e~ki glasa~ki liv~iwa;

- va`e~ki glasa~ki liv~iwa;

- izbira~ite koi glasale "ZA" i

- izbira~ite koi glasale "PROTIV".

^len 58

Dr`avnata izborna komisija rezultatot od referendumot go objavuva vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija", vo rok od 15 dena od denot na odr`uvaweto na referendumot.

Izve{tajot za rezultatot od referendumot, Dr`avnata izborna komisija go dostavuva do Sobranieto na Republika Makedonija.

^len 59

Sredstvata za sproveduvawe na referendumot se obezbeduvaat od buxetot va Republika Makedonija.

IV. ZA[TITA NA PRAVOTO NA GLASAWE NA REFERENDUM

^len 60

Izbornata komisija e dol`na vo rok od 24 ~asa od priemot ia prigovorot da donese re{enie.

Protiv re{enieto na izbornata komisija mo`e da se podnese `alba do apelacioniot sud ~ija mesna nadle`nost e za podra~jeto na izbornata edinica.

Apelacioniot sud e dol`en da donese odluka po `albata vo rok od 48 ~asa.

^len 61

Sekoj gra|anin ima pravo poradi nepravilnosti vo rabotata na izbornite komisii vo rok od 72 ~asa od denot na odr`uvaweto na referendumot da podnese prigovor do Dr`avnata izborna komisija.

Dr`avnata izborna komisija e dol`na vo rok od 48 ~asa od priemot na prigovorot da donese re{enie.

Protiv re{enieto na Dr`avnata izborna komisija mo`e da se podnese `albata do Vrhovniot sud na Republika Makedonija.

Vrhovniot sud na Republika Makedonija e dol`en da donese odluka po `albata vo rok od 48 ~asa.

V. GRA\ANSKA INICIJATIVA

^len 62

Predlog za pristapuvawe kon izmena na Ustavot na Republika Makedonija mo`at da podnesat 150.000 gra|ani so izbira~ko pravo.

Vo predlogot mora da bide navedeno vo {to i kako da se izmeni Ustavot, kako i pri~inite za izmenata.

Kon predlogot mora da bidat prilo`eni 150.000 potpisi na gra|ani so izbira~ko pravo.

^len 63

Predlog za donesuvawe na zakon mo`at da podnesat najmalku 10.000 izbira~i.

Predlogot za donesuvawe na zakon mora da bvde izgotven vo soglasnost so Delovnikot na Sobranieto.

Kon predlogot mora da bidat prilo`eni najmalku 10.000 potpisi od izbira~i.

^len 64

Gra|anska inicijativa za raspi{uvawe na referendum mo`at da pokrenat i 150.000 izbira~i za oddelni pra{awa od nadle`nost na Sobranieto.

^len 65

Gra|anska inicijativa se pokrenuva i za donesuvawe na odluki i re{a-vawe na drugi pra{awa {to se vo nadle`nost na Sobranieto.

Za predlogot od stavot 1 na ovoj ~len, Sobranieto e dol`no da rasprava vo rok od 60 dena od denot na podnesuvaweto, dokolku predlogot go poddr`at naj-malku 10.000 izbira~i.

^len 66

Za inicijativata se izvestuva pretsedatelot na Sobranieto.

Rokot za sobirawe na potpisi za podnesuvawe na predlog za pristapuvawe kon izmena na Ustavot na Republika Makedonija e {est meseci od denot na za-po~nuvaweto so sobirawe na potpisi.

^len 67

Izbira~ot svojata poddr{ka kon predlogot }e ja dade na na~in utvrden so zakon.

^len 68

Inicijativa za pristapuvawe kon izmena na Ustavot i za donesuvawe na zakon mo`e da dade sekoj gra|anin, institucii i zdru`enija do ovlastenite predlaga~i.

VI. ZAVR[NI ODREDBI

^len 69

So vleguvaweto vo sila ia ovoj zakon prestanuva da va`i Zakonot za republi~ki referendum ("Slu`ben vesnik na SRM" broj 29/73 i "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" broj 40/91).

^len 70

Ovoj zakon vleguva vo sila osmiot den od denot na objavuvaweto vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija".